theme

دانه های روغنی

دانه های روغنی



 
دانه‌های روغنی، به منظور استخراج روغن از دانه آن‌ها پرورش می‌یابند؛ ولی به‌عنوان منبع باارزش پروتئین نیز مطرح هستند و بقایای محصول بعد از روغن‌کشی بدین منظور بکار می‌رود. هم روغن و هم کنجاله به‌همان اندازه اهمیت داشته و احتیاج به‌تجزیه‌های ویژه دارند که دقت در خلوص دانه رقم (کولتیوار) اهمیت دارد. ناخالصی بسیار کمی با سایر مواد ژنتیکی ممکن است کیفیت روغن به‌دست آمده را بشدت پایین آورده و یا کنجاله تولیدی از آنها حاوی مواد سمی باشد. بنابراین پرورش‌دهندگان بذر می‌بایست دقت ویژه‌ای برای جلوگیری از آمیزش یا آلودگی منابع نامناسب گرده داشته‌باشند.
کلزا-خردل(Brassica)
سویا (Glycine max)
بادام زمینی (Arachis hypogea L)
آفتاب گردان (Helianthus annuus)
گلرنگ (Safflower)
کنجد (Sesame)
بزرک، کتان (Linum usitatissimum L)
کرچک (Ricinus communis L)
دانه کلزا حاوی 45 -40 درصد روغن، 17 تا 26 درصد پروتئین و کنجاله آن حاوی 50 درصد پروتئین است. کنجاله کلزا دارای ترکیب متوازنی از اسیدهای آمینه است لذا دارای کیفیت تغذیه ای بالایی بوده که می تواند در خوراک دام و مواد غذایی مورد استفاده قرار گیرد. این ماده غذایی قابل مقایسه با کنجاله هایی نظیر تخم پنبه بوده و در جیره نشخوارکنندگان بالاخص پرواربندی گوسفند به خوبی عمل مینماید؛ در نتیجه به امنیت غذایی دام کشور کمک مینماید. همچنین این گیاه می تواند درتناوب با زراعت گندم و جو قرار گرفته و از تراکم بیماری ها، آفات و علف های هرز بکاهد و باعث افزایش عملکرد دانه این محصولات شود. کاه و کلش کلزا سریعتر از غلات در زمین پوسیده و سبب افزایش مواد آلی و بهبود حاصلخیزی خاک می شود. از طرفی کنجاله آن که دارای پروتئین زیادی می باشد، برای تغذیه دام بسیار مناسب است. همچنین یکی ازبهترین گیاهان جهت تولید شهد برای زنبور عسل می باشد و در توسعه صنعت زنبورداری نقش مهمی را می تواند ایفا کند.
سویا یکی از بقولات است. نیام و دانه آن (لوبیا) غذای میلیون‌ها نفر را فراهم می‌کنند و در تهیه مواد شیمیایی نقش عمده دارند. سویا احتمالاً حاصل اهلی‌سازی گیاهی وحشی در شرق آسیا است. روغن استخراج شده از دانه‌های سویا یکی از مهم‌ترین انواع روغنها است. این روغن حاوی اسید لینولئیک بسیار بالایی است و به همین دلیل از آن نمی‌توان برای تهیه روغن سرخ کردنی استفاده کرد.[۱] دانه سویا از لحاظ اسید آمینه میتونین نسبت به کنجد فقیر است اما از لحاظ اسید آمینه لیزین در سطح بالایی قرار دارد سویا بیش از سایر دانه‌ها به پروتئین حیوانی شباهت دارد. روغن سویا ۴۹ درصد لینولئیک اسید و ۲۵ درصد اسیداولئیک دارد. میزان پروتئین دانه سویا بسیار بیشتر از سایر دانه‌های روغنی است. ارقام زیر نشان دهنده تفاوت عمده سویا با سایر دانه‌های روغنی به لحاظ میزان روغن و پروتئین است. میزان پروتئین سویا۳۰-۵۰ درصد، کلزا۱۸-۲۵ درصد، آفتابگردان ۱۵-۲۵ درصد، گلرنگ ۱۵-۲۵ درصد، کنجد ۱۹-۲۵ درصد، بادام زمینی ۲۵-۳۵ درصد می‌باشد .میزان روغن در سویا۱۸-۲۵ درصد، کلزا۴۰-۵۰ درصد، آفتابگردان۲۵-۵۰ درصد، گلرنگ۴۰-۵۰ درصد، کنجد۲۵-۴۵ درصد، بادام زمینی۴۵-۶۵ درصد می‌باشد. همان طور که ملاحظه می‌شود میزان پروتئین سویا دو برابر سایر دانه‌های روغنی است و البته درصد روغن آن نیز از سایر دانه‌های روغنی رایج کمتر است. وجود پروتئین زیاد سبب شده است که کنجاله روغن کشیده شده آن برای تغذیه انسان بسیار مناسب باشد.
کنجاله سويا از دانه سويا پس از روغن‌گيرى به‌دست مى‌آيد و يکى از بهترين و متداول‌ترين منابع تأمين پروتئين گياهى در جيره‌هاى غذائى مى‌باشد که علاوه بر پروتئين کافى داراى مقادير لازم اسيدآمينه‌هاى ضرورى و ويتامين‌هاى دسته B مى‌باشد. کنجاله سويا داراى مقادير لازم اسيدآمينه‌هاى نوع ليزين و متيونين و سيستين مى‌باشد. توأم کردن اين کنجاله با پودر ماهي، ترکيب بسيار مناسبى را از نظر تأمين اسيدآمينه‌هاى ضرورى در جيره‌هاى غذائى طيور تشکيل مى‌دهد، از اين‌رو در اغلب کشورها به‌عنوان يکى از مواد اوليه اصلى در جيره‌هاى غذائى به‌کار برده مى‌شود. در ايران مقدارى از اين کنجاله توليد و مقدارى نيز از خارج وارد مى‌گردد. کنجاله آفتابگردان از دانه‌هاى آفتاب‌گردان پوست کنده پس از روغن‌کشى به‌دست مى‌آيد. در کشور شوروى سابق و کشورهاى اروپاى شرقى به مقدار وسيع توليد و در جيره‌هاى غذائى دام و طيور و ماهى مورد استفاده قرار مى‌گيرد. ترکيب شيميائى کنجاله آفتاب‌گردان به قرار زير مى‌باشد (بسته به‌نوع دانه و نحوه تهيه):
۱. رطوبت ۵/۷-۸/۱۳ درصد
۲. مواد پروتئينى ۳۰-۵۳ درصد
۳. چربى ۸/۰-۱۳ درصد
۴. سلولز ۷-۱۵ درصد
۵. خاکستر ۳/۴-۷/۷ درصد
۶. عصاره غيرازته ۲۰-۳۰ درصد
۷. فسفر ۰۴/۰ درصد
۸. کلسيم ۴۳/۰ درصد
کلزا (Brassica napus)، یکی از گیاهان دانه‌روغنی مهم در مناطق معتدله و دارای طیف نسبتاً وسیعی از سازگاری اقلیمی است. دانه کلزا دارای ۲۵ تا ۵۵ درصد روغن، ۱۸ تا ۲۴ درصد پروتئین و ۱۲ تا ۲۰ درصد پوست است. رقم اصلاح شده کلزا، کانولا خوانده میشود که دارای مقدار کمتری اروسیک اسیدو گلوگوسیانات میباشد و بدلیل محتوای کمتر مواد ضد تغذیه ای برای مصرف انسان و تک معده ایها نسبت به رقم غیر اصلاح شده یا همان کلزا،مناسب تراست. وغن کلزا به دلیل حضور اسیدهای چرب اشباع نشده و فاقد کلسترول از کیفیت تغذیه ای بالایی برخوردار است و بین ارقام و در شرایط مختلف تنوع زیادی در ترکیب اسیدهای چرب آن مشاهده می شود[۴] برخی از انواع کلزا که در گروه کانولا قرار دارند دارای کمتر از ۳۰ میکرومول گلوکوزینولات در هر گرم کنجاله بوده و روغن دانه آنها دارای مقدار زیادی اسیدهای چرب غیر اشباع و حدود ۲ درصد یا کمتر دارای اسید اروسیک می باشند و روغن آنها به صورت خوراکی مصرف می شود.
روغن کانولا یا کانولا شامل کلزاهایی می‌شود که از آنها روغن استخراج می‌شود. دانه کلزا دارای ۲۵ تا ۵۵ درصد روغن، ۱۸ تا ۲۴ درصد پروتئین و ۱۲ تا ۲۰ درصد پوست است . روغن کانولا (روغن گیاهی به همین نام که در کانادا می‌روید) بعنوان یک روغن خوراکی (کانولا اویل) که از کاشت گونه‌های مختلف بذر در زمین‌های مخصوصِ کاشت دانه‌های روغنی تولید می‌شود، شناخته می‌شود. زمین‌هایی که این دانه‌ها در آنها کشت می‌شود گونه‌ای است که به نام‌های دانه ریپ (که عمدتاً برای مصارف خوراکی است) و یا در زمین‌هایی که مخصوص کشت خردل بوده (که از آن با نام کشتزارهای مخصوص دانه شلغم روغنی نیز نام برده می‌شود)، استفاده می‌شود. ستفاده از این نوع روغن امری طبیعی و معمول بوده و زیان یا آسیبی برای سلامت انسان یا احشام (حیوانات) ندارد .این روغن همچنین به عنوان مرجعی از بیودیزل (زیست دیزلی) نیز استفاده شده و کاربرد دارد. روغن کانولا برای اولین بار در اوایل سال ۱۹۷۰ توسط Keith downy و Balder R.steffanson بطور کاملاً طبیعی بوسیله دانه ریپ در دانشگاه Manitoba کانادا، کشت و پرورش داده شد که علاوه بر اسید ایروسیس کمتر، شاخصه غذایی (ارزش غذایی) متفاوتی نیز داشت.
روغن کنجد موارد مصرف: عمدتاً مصرف خوراکی دارد و در صنایع داروسازی از آن به عنوان حلال در محلول‌های تزریقی عضلانی استفاده می‌شود و استعمال خارجی آن بر اندام‌های مختلف بدن می‌باشد. روغن کنجد به عنوان پادزهر سموم نیز به کار گرفته می‌شود. همچنین در درمان لک سوختگی روی بدن استفاده دارد. مصرف مداوم کنجد می‌تواند بر تقویت حافظه تأثیر گذار باشد. روغن کنجد روغن خوراکی حاصل از دانه‌های کنجد می‌باشد که یک روغن پخت‌وپز در کشورهای جنوب هند، چین، ژاپن، خاورمیانه، کره استفاده می‌شود و همچنین به عنوان یک تقویت کننده عطر و طعم در غذاهای آسیای جنوب شرقی کاربرد دارد. روغن کنجد از دانه کنجد غنی شده گرفته شده است که جایگزین پزشکی گردیده است. بعنوان ماساژ سنتی و انواع شیوه‌های درمانی به روز استفاده می‌شود. پزشکی سنتی در هند واقع در منطقه «آیورودا» از روغن کنجد جهت آرام کردن علائم مربوط به استرس استفاده می‌شود. تحقیقاتی که در حال اجرا است، نشان می‌دهد که وجود آنتی اکسیدان غنی شده و چربی‌های اشباع نشده در روغن کنجد می‌تواند به کنترل فشار خون کمک کند. این روغن بعنوان محبوبترین روغن در آسیا و همچنین یکی از اصلی‌ترین محصول روغنی شناخته شده است، به منظوراستخراج روغن با توجه به محدودیت برداشت دستی وجود دارد امروزه از روش‌های مدرن برای تولید آن استفاده می‌گردد.
دانه پنبه را پس از جداکردن الياف و گرفتن کرک‌هاى آن (لينترگيرى) شکسته و از مغز دانه تحت اثر حرارت و فشار و حلال‌هاى آلى، روغن آن را استخراج مى‌نمايند. کنجاله تخم پنبه در ايران توليد مى‌شود و يکى از منابع پروتئينى گياهى ارزان قيمت براى تغذيه دام و طيور و ماهى است. چون کنجاله تخم پنبه داراى مقدار متفاوتى پيگمان‌گوسى‌پول است که مصرف آن موجب مسموميت مى‌گردد، از اين‌رو هيچ‌وقت به‌عنوان تنها منبع پروتئينى گياهى در جيره‌هاى غذائى نبايد به‌کار رود بهتر است به‌عنوان قسمتى از پروتئين گياهى مصرف گردد.